Η επίθεση στον ανατολικό μας γείτονα από τον στρατό της Ρωσικής Ομοσπονδίας ανέδειξε ερωτήματα που τίθενται εδώ και χρόνια υπό νέο φως. Ποια είναι η πραγματική στρατιωτική δύναμη της Ρωσίας και σε ποια κατάσταση βρίσκεται ο αντίπαλός της, οι στρατοί του NATO;
Το μέγεθος των στρατών του NATO και της Ρωσίας
NATO-OTAN
Το NATO αποτελείται από 30 κράτη-μέλη, εκ των οποίων 7 χώρες βρίσκονται στην πρώτη εικοσάδα της σύγκρισης στρατιωτικής ισχύος σύμφωνα με το Globalfirepower.com (2022 Military Strength Ranking). Παρόλα αυτά, οι δηλωμένοι αριθμοί εξοπλισμού και προσωπικού είναι χαμηλοί.
Διαθέσιμα είναι λίγο κάτω από 470 χιλιάδες μέλη σε πολυεθνικές μονάδες. Όλοι είναι αποκλειστικά επαγγελματίες από τους στρατούς των κρατών-μελών.
- Οι αεροπορικές δυνάμεις διαθέτουν 2070 αεροσκάφη, εκ των οποίων 350 μαχητικά αεροσκάφη και 850 ελικόπτερα.
- Τις χερσαίες δυνάμεις αποτελούν κυρίως 1500 άρματα μάχης και 11600 μαχητικά οχήματα πεζικού.
- Το ισχυρότερο τμήμα των ναυτικών δυνάμεων είναι 3 αεροπλανοφόρα, 2 ελικοπτεροφόρα, 22 υποβρύχια και 26 αντιτορπιλικά με φρεγάτες.
Κράτη-μέλη του NATO
Ρωσική Ομοσπονδία
Σε ενεργή υπηρεσία η Ρωσία διαθέτει 850 χιλιάδες άτομα και 250 χιλιάδες εφέδρους και τον ίδιο αριθμό εργολάβων από παραστρατιωτικές ιδιωτικές οργανώσεις όπως, για παράδειγμα, η ομάδα Wagner.
Στα χαρτιά διαθέτει:
- πάνω από 4100 τεμάχια αεροπορικού εξοπλισμού κάθε είδους,
- 12.400 άρματα μάχης,
- πάνω από 30.000 τεμάχια τεθωρακισμένων μεταφορικών οχημάτων διαφόρων τύπων.
- Τις ναυτικές δυνάμεις σήμερα αποτελούν κυρίως 53 υποβρύχια και 19 καταδρομικά με πυραύλους και φρεγάτες.
Επίσημα εξακολουθεί να αναφέρει ένα και μοναδικό αεροπλανοφόρο, το Admiral Kuznetsov, ωστόσο αυτό βρίσκεται εδώ και καιρό σε ξηρή δεξαμενή μετά από μαζική πυρκαγιά και ούτε πριν το ατύχημα βρισκόταν για μεγάλο διάστημα σε πλήρη μαχητική ετοιμότητα.
Ελικοπτεροφόρα αποβατικά πλοία η Ρωσία δεν διαθέτει σε υπηρεσία. Όλοι οι φορείς από την εποχή της ΕΣΣΔ αποσύρθηκαν και οι νέες μονάδες γαλλικής κλάσης Mistral δεν παραδόθηκαν. Η σύμβαση ακυρώθηκε από τη Γαλλία ακυρώθηκε λόγω της κατοχής και της επακόλουθης προσάρτησης της ουκρανικής χερσονήσου της Κριμαίας από τα στρατεύματα της Ρωσικής Ομοσπονδίας.
Από τη σύγκριση μπορεί να προκύψει η εντύπωση ότι οι στρατοί του NATO βρίσκονται σε σημαντικό μειονέκτημα. Υπάρχουν όμως αρκετές σημαντικές πτυχές που αλλάζουν ολόκληρη την κατάσταση.Οι αριθμοί είναι παραπλανητικοί. Τα κράτη-μέλη διαθέτουν δυναμικότητα ανάλογα με τις ανάγκες, οπότε ο αριθμός διαθέσιμου προσωπικού ή εξοπλισμού είναι στην πραγματικότητα πολλαπλάσιος.
Τα αεροπλανοφόρα και τα υποβρύχια στη σύγκριση ανήκουν σε ευρωπαϊκές χώρες. Σε περίπτωση σοβαρής απειλής, όμως, θα διαθέσουν τον εξοπλισμό τους και οι ΗΠΑ, οι οποίες διαθέτουν 10 αεροπλανοφόρα. Για παράδειγμα, μόνο η Γερμανία διαθέτει πάνω από 9 χιλιάδες μαχητικά οχήματα πεζικού αρκετών τύπων. Ένα άλλο σημαντικό γεγονός είναι ότι η χώρα που δέχεται επίθεση προχωρά σε επιστράτευση, πολλαπλασιάζοντας έτσι τις μέχρι τότε δυνατότητές της. Η Λιθουανία διαθέτει, για παράδειγμα, 15 χιλιάδες εφέδρους και 11 χιλιάδες μέλη παραστρατιωτικών μονάδων. Με μερική επιστράτευση θα αύξανε έτσι τις δυνατότητές της κατά τα δύο τρίτα.
Πηγή: aa.com, tr.
Εκπαίδευση και ανάπτυξη
Μια άλλη βασική διαφορά είναι η ποιότητα της εκπαίδευσης, ο εκσυγχρονισμός του εξοπλισμού και η τεχνική υποδομή. Το μέγεθος του στρατού δεν είναι το πιο σημαντικό στοιχείο, καθώς όσο μεγαλύτερος είναι ένας στρατός, τόσο πιο περίπλοκη γίνεται η εφοδιαστική, οι μετακινήσεις και η επικοινωνία.
Αυτό φαίνεται ξεκάθαρα στο ουκρανικό μέτωπο, όπου οι Ρώσοι υπέστησαν τις μεγαλύτερες απώλειες ακριβώς κατά τις μετακινήσεις, ενώ οι μονάδες υποφέρουν από σοβαρή έλλειψη εφοδίων, καυσίμων και πυρομαχικών. Πρόβλημα αποτέλεσε και η επικοινωνίακαθώς το ρωσικό σύστημα Glonass άρχισε να παρουσιάζει μοιραία σφάλματα και οι ρωσικές μονάδες αναγκάστηκαν να χρησιμοποιούν τουριστικό εξοπλισμό με σύστημα GPS, ακόμη και σε μαχητικά αεροσκάφη SU-35 και ελικόπτερα KA-52. Το χάος και το μειωμένο ηθικό επιδεινώθηκαν επίσης από το γεγονός ότι αυτά τα προβλήματα έπληξαν τους στρατεύσιμους και τους στρατιώτες θητείας.
Οι περισσότερες μονάδες των στρατευμάτων του NATO αποτελούνται από επαγγελματίες στρατιώτες. Πολλοί από αυτούς έχουν πίσω τους πολυετή ανάπτυξη στο εξωτερικό σε αποστολές στο/στην Αφγανιστάν, Ιράκ, Κύπρο ή Μάλι. Πολυεθνικές μονάδες εναλλάσσονται τακτικά και στη φύλαξη του εδάφους των Βαλτικών χωρών ή της Ισλανδίας.
Τεχνική υποδομή
Οι κατασκευαστές στρατιωτικού εξοπλισμού από τα κράτη-μέλη του NATO ανήκουν στην παγκόσμια κορυφή (π.χ. η αμερικανική General Dynamics, η γαλλική Thales ή η γερμανική KMW). Η διαφορά μεταξύ της Ρωσικής Ομοσπονδίας και του NATO έγκειται και στο ότι η Ρωσία τα τελευταία χρόνια δεν κατάφερε να θέσει σε ενεργό υπηρεσία κανέναν σημαντικότερο τύπο εξοπλισμού.
Το μεγαλύτερο μέρος των νέων της αποτελούσαν εκσυγχρονισμοί παλαιότερου εξοπλισμού (π.χ. τα άρματα μάχης T-64, T-72 ή τα τροχοφόρα οχήματα μεταφοράς της σειράς BTR). Τα προγράμματα του μαχητικού SU-57 ή του άρματος μάχης Armata δεν έφτασαν στη μαζική παραγωγή ούτε εντάχθηκαν στον τακτικό εξοπλισμό. Μερικοί κατασκευασμένοι τύποι χρησιμοποιούνται μόνο για στρατιωτικές παρελάσεις και διεθνή προπαγάνδα. Οι χώρες του NATO, αντίθετα, συνεχώς εισάγουν νέους τύπους εξοπλισμού όπως για παράδειγμα το γερμανικό όχημα μεταφοράς Lynx KF-41 ή το διεθνές πρόγραμμα μαχητικού αεροσκάφους τζετ F-35, εκ των οποίων το δεύτερο βρίσκεται ήδη σε ενεργό υπηρεσία σε αρκετά κράτη-μέλη.
Η θέση της Σλοβακίας στο NATO
Η Σλοβακία είναι μέλος του NATO από το 2004. Από γεωγραφική άποψη, φυλάσσουμε την ανατολική του πτέρυγα μαζί με τις Βαλτικές χώρες και την Πολωνία. Λόγω της μακροχρόνιας υποχρηματοδότησης του στρατιωτικού προϋπολογισμού από προηγούμενες κυβερνήσεις και της μαζικής παρουσίας παρωχημένου εξοπλισμού κυρίως σοβιετικής προέλευσης, το Υπουργείο Άμυνας της Σλοβακικής Δημοκρατίας προχώρησε σε αύξηση του προϋπολογισμού και σε αρκετά προγράμματα εκσυγχρονισμού.
Πηγή: mosr.sk
Αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία αντικατάστασης τρισδιάστατων ραντάρ επιτήρησης (ισραηλινό Elbit), μαχητικών αεροσκαφών τζετ (αμερικανικό F16 block 70/72) και έχουν ολοκληρωθεί επίσης οι διαγωνισμοί για τεθωρακισμένα οχήματα πεζικού (σουηδικός ερπυστριοφόρος τύπος CV-90 της BAE Systems και φινλανδικός τροχοφόρος τύπος Patria AMV).
Πηγή: mosr.sr
Για το έτος 2022 προβλέφθηκε προϋπολογισμός ύψους 1,899 δισ. ευρώ (1,8% του ΑΕΠ). Ωστόσο, αυτό το ποσό είναι ανεπαρκές και δεν πληροί τη δέσμευση από τη σύνοδο κορυφής της Ουαλίας (2014). Τα κράτη-μέλη δεσμεύτηκαν να διαθέτουν για την άμυνα τουλάχιστον 2% του ΑΕΠ. Για σύγκριση, η Πολωνία διέθεσε για το 2021 2,34% και η Ελλάδα 3,59% του ΑΕΠ.
Για να κατανοήσουμε την πολυπλοκότητα του προβλήματος μεταξύ της Ρωσίας και της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας - NATO πρέπει να κοιτάξουμε πολύ πίσω στο παρελθόν, μέχρι το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.
Η αρχή του ανταγωνισμού και του διαμοιρασμού του κόσμου - η δημιουργία του NATO και του Συμφώνου της Βαρσοβίας
Η Βορειοατλαντική Συμμαχία
Μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, οι δυτικοευρωπαϊκές χώρες τήρησαν τη δέσμευσή τους και μείωσαν το προσωπικό των στρατών τους καθώς και τον αριθμό του στρατιωτικού εξοπλισμού. Επρόκειτο για συμφωνία που είχε συναφθεί ακόμη κατά τη διάρκεια του πολέμου, ως πράξη ειρήνης και διασφάλισης μελλοντικής εμπιστοσύνης μεταξύ γειτονικών χωρών. Με ανησυχία όμως παρακολουθούσαν πώς ο πρώην σύμμαχός τους, Σοβιετική Ένωση, αντί να τηρήσει αυτή τη συμφωνία, εξοπλιζόταν ακόμη περισσότερο και προσπαθούσε να ενισχύσει τη στρατιωτική του επιρροή στον κόσμο.
Προειδοποιητικά σημάδια ότι η ΕΣΣΔ (Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών, στα κυριλλικά CCCP) δεν αποτελούσε αξιόπιστο σύμμαχο υπήρχαν ήδη από την αρχή. Τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο τον ξεκίνησε στην πραγματικότητα η ναζιστική Γερμανία μαζί με την ΕΣΣΔ, με την εισβολή στην Πολωνία. Οι ναζί με τον Στάλιν συνήψαν συμφωνία αμοιβαίας μη επίθεσης, η οποία πέρασε στην ιστορία ως το σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ (23 Αυγούστου 1939). Το θλιβερό κομμάτι της ιστορίας μας είναι ότι την 1η Σεπτεμβρίου 1939 την Πολωνία εισέβαλε μαζί με τους ναζί και η Σλοβακία, τότε υπό την ηγεσία του φασιστικού κόμματος του Τίσο. Η ΕΣΣΔ εισέβαλε στην Πολωνία από ανατολικά στις 17 Σεπτεμβρίου 1939.
Στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο η ΕΣΣΔ εμπλέκεται άμεσα στη συνέχεια μόλις στις 22 Ιουνίου 1941, μετά την έναρξη της επιχείρησης Μπαρμπαρόσα, όταν οι δυνάμεις του Άξονα επιτέθηκαν και στο έδαφος της Σοβιετικής Ένωσης. Οι Σοβιετικοί μέχρι τότε ασχολούνταν με την εισβολή στη Φινλανδία, γνωστότερη ως Χειμερινός Πόλεμος (30 Νοεμβρίου 1939 - 13 Μαρτίου 1940). Ο Χειμερινός Πόλεμος έδειξε τις αδυναμίες του σοβιετικού στρατού, γεγονός που παρακίνησε τον Χίτλερ να επιτεθεί και στον μέχρι τότε σύμμαχό του. Μέχρι σήμερα η Ρωσική Ομοσπονδία αποκαλεί αυτή την περίοδο Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο και τη γιορτάζει ξεχωριστά από τις αναμνηστικές εκδηλώσεις του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.
Η απόφαση για τη σύναψη μιας αμυντικής-ασφαλείας συμφωνίας μεταξύ των δυτικών χωρών ελήφθη οριστικά το 1948, με την υπογραφή της Συνθήκης των Βρυξελλών. Το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και η Ολλανδία δεσμεύτηκαν να δημιουργήσουν ένα σύστημα συλλογικής άμυνας, που θα αντιστέκεται σε πολιτικές, στρατιωτικές και ιδεολογικές απειλές. Στη συνέχεια προσκλήθηκαν ο Καναδάς και οι ΗΠΑ, για τη δημιουργία μιας ενιαίας Βορειοατλαντικής Συμμαχίας μεταξύ Ευρώπης και Βόρειας Αμερικής. Λίγο αργότερα προσκλήθηκαν και άλλες χώρες (Νορβηγία, Ισλανδία, Δανία, Ιταλία, Πορτογαλία).
Οι διαπραγματεύσεις κορυφώθηκαν στις 4 Απριλίου 1949 με την υπογραφή της Συνθήκης της Ουάσιγκτον και την επίσημη ίδρυση της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας. Ο αριθμός των μελών σήμερα είναι 30. Στη διαδικασία ένταξης βρίσκονται αρκετές χώρες, π.χ. η Βοσνία και Ερζεγοβίνη αλλά οι πιο σημαντικοί υποψήφιοι είναι η Σουηδία και η Φινλανδία. Και οι δύο χώρες αποφάσισαν να ενταχθούν μόνο μετά την εισβολή στην Ουκρανία από τον στρατό της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Τη σοβαρότητα της απόφασης υπογραμμίζουν και τα γεγονότα ότι η Σουηδία ήταν στρατιωτικά ουδέτερη για σχεδόν 200 χρόνια και η Φινλανδία έχει κοινά σύνορα με τη Ρωσία μήκους 1300 χλμ.
Μεταξύ των ισχυρότερων κινήτρων για την ένταξη είναι το άρθρο 5 της Συνθήκης της Ουάσιγκτον. Η επίθεση σε ένα μέλος της συμμαχίας σημαίνει αυτόματα επίθεση σε όλα τα υπόλοιπα. Καμία χώρα-μέλος του NATO δεν έχει ποτέ επιτεθεί σε άλλη χώρα-μέλος, κάτι που δεν μπορεί να ειπωθεί για το Σύμφωνο της Βαρσοβίας (Ουγγαρία 1956, Τσεχοσλοβακία 1968 για ολόκληρα 20 χρόνια). Τα μέλη έχουν επίσης τη δυνατότητα να αγοράζουν εξοπλισμό μέσω του κοινού οργανισμού NSPA (NATO Support and Procurement Agency). Έτσι αγοράζουν εξοπλισμό πιο γρήγορα, πιο συμφέρουσα και με καλύτερη υποστήριξη από τις παραγωγικές επιχειρήσεις, σε σχέση με το τι θα ίσχυε με μεμονωμένη προσέγγιση κάθε χώρας ξεχωριστά. Το NATO λειτουργεί με βάση δημοκρατικές αρχές. Η αποδοχή νέου μέλους είναι δυνατή μόνο μετά τη συναίνεση όλων των μελών. Αν έστω και ένα μέλος είναι αντίθετο, η διαδικασία προσχώρησης σταματά, ανεξάρτητα από το μέγεθος της χώρας ή την οικονομική συνεισφορά του ψηφίζοντος μέλους στον κοινό προϋπολογισμό.
Σύμφωνο της Βαρσοβίας
Το Σύμφωνο της Βαρσοβίας ή αλλιώς Οργανισμός του Συμφώνου της Βαρσοβίας ιδρύθηκε στις 14 Μαΐου 1955. Όπως υποδηλώνει το όνομά του, το σύμφωνο υπογράφηκε στην πολωνική Βαρσοβία. Το ΣτΒ ιδρύθηκε με πρωτοβουλία της Σοβιετικής Ένωσης, ως αντίδραση στην ίδρυση του NATO. 
Πηγή: sita.sk
Σε όλες τις ιδρυτικές χώρες επικρατούσε ο κομμουνισμός. Επρόκειτο για την ΕΣΣΔ, τη Λαϊκή Δημοκρατία της Αλβανίας, τη Λαϊκή Δημοκρατία της Βουλγαρίας, την Τσεχοσλοβακική Σοσιαλιστική Δημοκρατία (όνομα από το 1960), τη Λαϊκή Δημοκρατία της Ουγγαρίας, τη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας (δημοκρατική ήταν μόνο στο όνομα, επικρατούσε σκληρός κομμουνισμός), τη Λαϊκή Δημοκρατία της Πολωνίας και τη Λαϊκή Δημοκρατία της Ρουμανίας.
Η ιδιότητα μέλους συνάπτονταν για 20 χρόνια με αυτόματη παράταση κατά 10 χρόνια, εάν το κράτος-μέλος δεν αποχωρούσε το τελευταίο έτος. Σε αντίθεση με το NATO, δεν προστίθεντο νέα μέλη, αντιθέτως. Την ένωση εγκατέλειψε η Αλβανία σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την αιματηρή καταστολή της ουγγρικής εξέγερσης το 1956 και την κατοχή της Τσεχοσλοβακίας το 1968. Η Μογγολία ζήτησε ένταξη το 1963. Το αίτημά της μπλόκαρε το βέτο της Ρουμανίας. Παρά το βέτο αυτό, η ΕΣΣΔ έστειλε τις στρατιωτικές της μονάδες στη Μογγολία για μόνιμη εγκατάσταση, προκειμένου να εδραιώσει την επιρροή της στην περιοχή.
Επιβεβαιώθηκε έτσι το γεγονός ότι, παρά την επίσημη συμφωνία για ισότιμη λήψη αποφάσεων μεταξύ των κυβερνήσεων των κρατών-μελών, τα πάντα ελέγχονταν από τη Μόσχα. Οι ανώτατοι διοικητές προέρχονταν αποκλειστικά από τον στρατό της ΕΣΣΔ, χωρίς εκπροσώπους των υπόλοιπων μελών. Το ίδιο ίσχυε και για τις μεγαλύτερες οικονομικές και πολιτικές αποφάσεις.
Μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ, το Σύμφωνο της Βαρσοβίας έχασε το νόημά του και επίσημα διαλύθηκε την 1η Ιουλίου 1991. Τη διάλυση υπέγραψαν εκπρόσωποι των κοινοβουλίων των κρατών-μελών στην Πράγα.
Πηγές: ATM - MagnetPress , 2022 Lithuania Military Strength , Υπουργείο Άμυνας της Σλοβακικής Δημοκρατίας, teraz.sk - Το Υπουργείο Άμυνας θα διαχειριστεί το 2022 ποσό 1,838 δισεκατομμυρίων ευρώ, The Warsaw Treaty Organization, 1955 / Formation of Nato - Purpose, Dates & Cold War - HISTORY / Fast facts about NATO | CBC News, mocr.army.cz,
